is / en / dk

Nú liggur fyrir í samráðsgátt stjórnvalda nýtt frumvarp til laga um menntun kennara. Þar er gert ráð fyrir einu leyfisbréfi vegna kennslu í leik- grunn- og framhaldsskólum. Þetta á meðal annars að auka sveigjanleika til kennslu á milli skólastiga og draga úr kennaraskorti. Framhaldsskólakennarar styðja ekki þessar breytingar og telja mikla afturför frá núgildandi lögum. Verulega er dregið úr kröfu um sérhæfingu í faggreinum sem er grundvallarforsenda faglegs skólastarfs í framhaldsskólum. Hafa verður í huga að menntun framhaldsskólakennara er ólík menntun leik- og grunnskólakennara. Í flestum tilfellum ákveða framhaldsskólakennarar að leggja fyrir sig kennslu á síðari stigum náms síns, jafnvel eftir að grunngráðu eða meistaragráð...
Iðulega hafa stjórnvöld það markmið að efla íslenskt skólakerfi. Núverandi ríkisstjórn kynnir í sínum stjórnarsáttmála stórsókn í menntamálum enda lítur hún á menntun sem kjarnann í nýsköpun til framtíðar. Ríkisstjórnin nefnir framhaldsskólann sérstaklega í sáttmálanum og ætlar að tryggja þessu skólastigi „frelsi og fjármagn til eigin stefnumótunar“. Einnig vill hún „kanna kosti sveigjanlegra skólaskila“. Frumvarp á leið fyrir þing Nú liggur fyrir frumvarp um breytingar á lögum um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla nr. 87/2008. Markmið með þessum lagabreytingum eru sögð vera þau að búa til sveigjanleika og samfellu fyrir kennara milli skólastiga og fjölga hæfum kennurum og s...
Eins og flestum er kunnugt stendur nú yfir samráð um breytinga á lögum um menntun kennara. Þegar þetta er skrifað hafa fimm athugasemdir borist í samráðsgátt. Til samanburðar hafa borist átta athugasemdir um nýtt frumvarp um dýrasjúkdóma og þrettán athugasemdir um breytingu á byggingareglugerð. Með fullri virðingu fyrir dýrasjúkdómum og byggingareglugerðum þá vona ég að niðurstaðan verði sú að áhugi á fyrirkomulagi kennaramenntunar sé eitthvað meiri en á þessum málum. Á sama tíma eru athugasemdir um breytingu klukkunnar eru orðnar 1274! Að því sögðu langar mig að gera samræmd próf að umtalsefni. Á vegum menntamálaráðuneytisins hefur verið hópur að störfum við að skoða framkvæmd, tilgang og uppbyggingu samræmdra prófa. Ég reikna með a...
Menntamálaráðherra hefur nú lagt fram drög að frumvarpi um breytingu á lögum um menntun og ráðningu kennara. Frumvarpið liggur í og vonandi gefa sem flestir kennarar sér tíma til að kynna sér það og gera athugasemdir við efni þess. Hingað til hefur umræðan auðvitað að mestu snúist um fjölda leyfisbréfa til kennslu. Hér er þó ýmislegt annað undir. Ég ætla því að gera tilraun til að ramma inn það samhengi sem þetta nýja frumvarp sprettur úr og benda á helstu atriði þess. Ég vona að í kjölfarið verði gagnrýnin og málefnaleg umræða um málið sem tekið verði mark á.   UPPHAFIÐ Upphaf þessa máls má líklega rekja til 2005 þegar settur var á laggirnar starfshópur um framtíð kennaramenntunar undir forystu Sigurjóns Mýrdals. Hópurinn...
Flestum er orðið ljóst að það er að skapast býsna alvarleg staða á vinnumarkaði. Fátt virðist geta komið í veg fyrir átök. Þau átök gætu orðið af annarri stærðargráðu en við erum vön – og jafnvel falið í sér bæði verkföll og verkbönn. Spennan hefur verið að aukast jafnt og þétt. Aðgerðir til að draga úr henni virðast ekki ætla að duga. Á sama tíma hefur staðið yfir skilgreiningarstríð – þar sem ólíkir aðilar reyna að mála þá mynd af atburðarásinni sem betur hentar þeirra hagsmunum og heimsmynd. Sú mynd virðist oftast lenda á einhverjum kvarða þar sem ástandið er skrifað á fámennan hóp ófriðarseggja á öðrum jaðrinum en handónýtt samfélag ójafnaðar á hinum. Ef allt fer á versta veg má ætla að lærðar greinar verði skrifaðar um atbur...
Af mörgum mögnuðum ræðum sem fluttar hafa verið á vettvangi Sameinuðu þjóðanna er ein í sérstöku uppáhaldi hjá mörgum. Það er ræða sem Malala Yousafzai flutti sumarið 2013. Ræðuna flutti hún tæpum tveimur árum eftir að vígamaður talíbana ruddist inn í skólabíl til að myrða hana og skaut hana í höfuðið. „Ég er ekki á móti neinum.“ sagði hún, „Ég stend hvorki hér til að ná fram hefndum gegn talíbönum né öðrum hryðjuverkahópum. Ég er hér til að mæla fyrir rétti hvers barns til menntunar. Ég vil að synir og dætur talíbana og annarra hryðjuverka- og öfgamanna njóti menntunar.“ Malala lagði áherslu á boðskap mildi og friðar. Hún rakti þráð gegnum megintrúarbrögð heimsins og ræddi stuttlega um nokkra merka boðbera friðar sem hefðu orðið...
Kennaraskortur er þversögn. Það ætti ekki að vera neinn kennaraskortur á Íslandi. Þetta er grundvallarstarfstétt. Sífellt fleiri sækja háskólamenntun. Jafnvel á tímum örra samfélagsbreytinga er kennsla líklega öruggasti starfsvettvangur sem hægt er að hugsa sér. Fólk sem fer í kennslu í dag og reynist fært í sínu fagi getur nánast gengið að því sem vísu að það geti starfað við það út ævina, hafi það áhuga á því. Það er meira en mjög margar starfsstéttir geta treyst á. Þegar vel gengur er þetta skemmtilegasta starf í heimi. Ef allt væri eðlilegt væri slegist um kennarastörf. Samt er kennaraskortur. Hið óhugnanlega er að kennaraskortur er nánast orðið megineinkenni vestrænna samfélagsgerða. Það skiptir nánast engu máli hvert er hor...
Það var ekkert út í loftið sem lögum nr. 87 frá 2008 var breytt á sínum tíma en þau fjalla um menntun kennara í leik-, grunn- og framhaldsskólum. Með lögunum voru sett skýr gæðaviðmið um menntun kennara á öllum skólastigum, námið lengt í fimm ár og inntak námsins skilgreint sérstaklega. Hvað framhaldsskólann varðar þá varð útgáfa leyfisbréfa bundin við tiltekna faggrein og leyfi til kennslu í framhaldsskóla því bundið við tilteknar kennslugreinar. Lögin voru mikið framfaraskref frá eldra kerfi sem skilgreindi ekki þá nauðsynlegu sérhæfingu sem framhaldsskólakennarar þurfa að hafa.  Innan framhaldsskólans eru kenndar á annað hundrað mismunandi greina. Bóklegar greinar í hug- og raunvísindum sem og iðn-, list- og verkgreinar. Það s...
Það er ótrúlegt til þess að hugsa en hinn stafræni veruleiki íslensks samfélags er aðeins örfárra áratuga gamall. Með gríðarlegum vexti sínum hefur hann smeygt sér inn á flest, ef ekki öll, svið mannlífsins. Ég held það megi segja, ýkjulaust, að hinn stafræni heimur sé fyrirferðarmikill hluti veruleika nær allra Íslendinga. Það er freistandi að álita hinn stafræna heim á einhvern hátt óraunverulegan. Það er hins vegar rangt. Heimur fólks samanstendur af svo miklu meira en hlutum. Hinn stafræni heimur er undirorpinn sömu lögmálum og aðrir hlutar heimsins. Þar hafa orð og gjörðir vigt. Þar verður til orðspor. Þar verða til eignir. Hluti hæfileika okkar og sjálfsmyndar getur hæglega verið bundinn við hinn stafræna veruleika. Hin sta...
Síðasti fjórðungur nítjándu aldar var eitthvert hið mesta gróskutímabil í sögu Íslands. Andi sjálfræðis hafði borist til Íslands og sjálfstæðisbaráttan hafði náð fullum þunga. Íslendingar gerðu sér glögga grein fyrir því að þeir væru á ýmsan hátt illa búnir undir sjálfstæðið. Mörg verkefni, sem áður höfðu verið á könnu Dana eða hafði hreinlega ekki verið sinnt, þurfti hin verðandi þjóð nú að taka upp á sína arma. Eitt af því sem gera þurfti var að auka mjög við inntak menntunar. Í Jólasögu Dickens sýnir Andi ókominna jóla herra Skröggi tvö skítug, hvæsandi smábörn, dreng og stúlku. Drengurinn hét Fáfræði og stúlkan Skortur. Af þeim tveimur var drengurinn skeinuhættari því í gegnum hann lá leið til glötunar. Barátta samfélags fyrir sj...
Leikskólinn er fyrsta skólastig barnsins samkvæmt lögum og starfar eftir Aðalnámskrá leikskóla. Sem betur fer eru það fáir sem eru fastir í gömlum hugmyndum um að nóg sé að hafa góðar konur til að passa börnin. Þau skilaboð sem kjörnir fulltrúar eru að senda til leikskólasamfélagsins þessa dagana minna þó um margt á þessar úreltu hugmyndir um námsaðstæður barna. Því það virðist alveg gleymast að í leikskólum fer fram nám og kennsla en ekki gæsla. Lögum samkvæmt skal að lágmarki 2/3 hluti starfsmanna vera með leyfisbréf til leikskólakennslu. Staðreyndin í dag er því miður sú að eingöngu 1/3 hluti starfsfólks í leikskólum landsins hefur tilskilin réttindi. Ætla rekstraraðilar að sætta sig við að fara niður fyrir þetta lága hlutfall leikskó...
Hugmyndin um að taka upp eitt leyfisbréf kennara fyrir leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla, kann að virðast róttæk en ef vel er hugað að útfærslu og markmiðum getur hún orðið skref til framfara. Segja má að markmið með upptöku eins leyfisbréfs sé að viðurkenna kennslu- og uppeldisfræði sem grunnþátt í fagmennsku kennara. Í dag er ógreinabundið leyfisbréf í leik- og grunnskóla. Kennarar kenna allar námsgreinar skólastigsins og þeir ásamt stjórnendum eru lykilmenn í að greina hæfni og áhuga hvers og eins til þess að taka að sér kennslu mismunandi námsgreina. Í framhaldsskóla er leyfið aftur á móti bundið einstökum námsgreinum. Við getum öll verið sammála um að það sé grundvallaratriði að kennarastarfið sé viðurkennt sem starf sem hvíli...
Umræðu um skólamál ber að fagna. Uppeldi og menntun næstu kynslóða eru, ásamt umhverfismálum, líklega mikilvægustu mál sem við stöndum frammi fyrir sem þjóð. Upp á síðkastið hefur nokkuð farið fyrir umræðu um leyfisbréf í fjölmiðlum. Sú umræða hefur verið býsna einhliða af nokkrum ástæðum. Þegar ný lög voru sett um leik-, grunn- og framhaldsskóla árið 2008 var farið í ýmsar grundvallarbreytingar á menntakerfinu okkar. Eins og nýleg skýrsla Evrópumiðstöðvar um skóla án aðgreiningar sýnir þá virðist Íslendingum farast margt betur úr hendi en grundvallar kerfisbreytingar. Á ýmsum sviðum hafa orðið verulegar framfarir í kjölfar lagabreytinganna. Annað hefur gengið brösuglega. Þar mætti nefna ný viðmið um hæfni og tengsl þeirra við námsma...
Eitt af því sem OECD setti fram sem eitt megineinkenni íslensks samfélags í síðustu úttekt sinni á menntamálum var tiltölulega lágt menntunarstig, m.a. vegna þess hve menntun er illa metin til launa. Þetta þykir eftirtektarvert vegna þess að tilhneigingin er víðast hvar mjög eindregið í átt til stóraukinna menntunarkrafna. Á dögunum vakti BHM athygli á þessu sama. Íslenskt atvinnulíf er undarlega lítið móttækilegt fyrir áhrifum háskólamenntunar. Það er ekki auðvelt að segja hvað veldur þessu. Það er örugglega ekki svo að Íslendingar þurfi síður á menntun að halda en aðrar þjóðir. Hér eru einhver önnur öfl að verki. Í mikilli stefnumótun um kennarastarfið upp úr aldamótum fylgdum við meginstraumnum í þessum efnum. Lenging kennaranáms ...
Ímyndin af gamla geðilla kennaranum með flösuna er lífseig og því miður er hún enn oft dregin upp í fjölmiðlum. Við erum sjaldnast í vinnunni og ef við erum þar gerum við mest lítið nema búa okkur undir líf á himinháum eftirlaunum ef við nýtum ekki tímann til að koma okkur fyrir í veikindaorlofi. Síðustu mánuði hef ég verið svo heppin að kynnast íslensku skólastarfi frá ýmsum hliðum. Þau kynni hafa verið vægast sagt gefandi og enn hef ég ekki hitt þennan gamla geðilla heldur hef ég kynnst frábæru fagfólki í leik-, grunn-, framhalds- og tónlistarskólum sem leggur sig allt fram um að búa nemendur sína undir líf og starf. En lífið er auðvitað ekki einungis eftir að skólagöngunni lýkur heldur blómstar lífið einnig í skólunum. Í sumarbyrj...
Laugardaginn 10. október síðastliðinn lauk UTÍS (Upplýsingatækni í skólastarfi á Íslandi), árvissri ráðstefnu á Sauðárkróki um notkun upplýsingatækni í námi og kennslu. Að þessu sinni sóttu ráðstefnuna tæplega 130 kennarar og annað fagfólk. Komust færri að en vildu. UTÍS er eitt af mörgum dæmum um hið gríðarlega þróunarafl sem býr í íslenskum kennurum og frábært dæmi um sjálfsprottna skólaþróun. Kennarar sem sækja ráðstefnuna nýta sér margir starfsþróunarstyrki sína hjá aðildarfélögum Kennarasambandsins. BYOD á leið út? Við fyrstu sýn mætti halda að bakslag hafi orðið í notkun tækni í skólastarfi á síðustu vikum og mánuðum. Þeim skólum virðist fjölga mjög sem úthýsa snjalltækjum nemenda. Fréttir af slíku virðast eiga greið upp á pa...
„Jag älskar fäster!“ á Halldór Laxness að hafa sagt við sænska blaðamenn þegar þeir spurðu hann út í fyrirhugaða verðlaunaafhendingu vegna Nóbelsverðlaunanna í desember árið 1955. Hann átti enda von á góðu. Afhending Nóbelsverðlaunanna er hápunktur hvers árs í hinu glæsilega ráðhúsi Stokkhólms. Athöfnin hefst á halarófu, sem leidd er af sænska kónginum, af efri hæð niður í hátíðarsalinn. Gengið er niður tröppur sem sérstaklega eru hannaðar fyrir konur í síðkjólum og á háum hælum. Á vegg andspænis stiganum er grafin stjarna og er hátíðargestum uppálagt að horfa á stjörnuna við niðurgönguna til að tryggja sem glæsilegastan limaburð. Eftir veisluna og afhendinguna er aftur gengið upp stigann og inn í Gullsalinn. Hann er skreyttur mósaíkmynd...
Forysta stéttarfélaga á almennum og opinberum markaði býr sig undir samningagerð á komandi mánuðum. Það fer ekki fram hjá nokkrum manni að viðvarandi hræðsluáróður er nú rekinn í fjölmiðlum gagnvart þeirri vá að hækka laun umfram eitthvað smávegis sem hið ört kólnandi hagkerfi Íslands þolir. Við erum að þokast niður af toppi síðustu hagsveiflu, krónan veikist og ýmis merki á lofti um samdrátt í útflutningsgreinum á komandi misserum. Að þessu leyti er samningsumhverfi komandi kjarasamninga ólíkt síðustu samningum. Það átta allir sig á mikilvægi þess að launahækkanir fari ekki út fyrir það rými sem atvinnulífið þolir án verðbólgu. Hærri laun draga úr samkeppnishæfi þjóðarinnar og geta mögulega leitt til hærra verðlags sem kemur nið...
Daginn sem vefsíðan Tekjur.is opnaði skráði ég mig inn sem notanda. Á síðunni fást nefnilega upplýsingar um uppgefin laun og fjármagnstekjur allra launþega á Íslandi. Fágætur fróðleikur sem mögulega verður okkur almenningi bara sýnilegur í stuttan tíma. Mér finnst hins vegar að þessar upplýsingar eigi að vera öllum aðgengilegar alltaf og þær eigi fullt erindi til okkar allra. Það er nefnilega alveg sjálfsagt mál að við getum séð svart á hvítu hvað hver og einn borgar í sameiginlega sjóði okkar landsmanna og hlut hvers og eins í samneyslunni. Út frá jafnlaunasjónarmiðum og umræðum um tekjuskiptingu í samfélaginu eru upplýsingar sem þessar mikilvægur grunnur og ekki síður mikilvægt aðhald. Ég fletti upp hinum og þessum, vinum, kunningj...
Spakmæli segja ýmislegt um skapgerð þjóða. Það segir til dæmis sitthvað um íslensku þjóðina að hún hafi talið að bókvitið yrði ekki í askana látið eða að kýrhausar væru skrítnir að innan. Það er enda rétt að öldum saman snerist tilveran hér á landi (og þar með menntunin) um að lifa af. Lifa af harðindi og helst lifa af dauðann. Lestrarkennsla þjónaði lengi þeim eina lúterska tilgangi að bjarga sálum landsmanna. Við skárum okkur úr að því leyti að býsna lengi var nokkur hluti þjóðarinnar læs á meðan örfáir kunnu að skrifa. Hvað ætti fólk svo sem að geta skrifað sem ekki virkaði sem hjóm við hlið hinna heilögu orða? Jú, fólk hefði kannski getað skráð veðurfarslýsingar eða gert einfalda útreikninga. Það hefði getað skrifað skilaboð til ...