is / en / dk

Í dag 19. júní minnumst við þess þegar konur fengu kosningarétt árið 1915. Og þá bara konur yfir fertugt. Jafnt og þétt en mishratt hafa konur barist fyrir fullum réttindum og stöðu í samfélaginu til jafns við karla. Staðan í dag er nokkurn veginn þannig að okkur konum eru allir vegir færir til jafns við karla hvað varðar grundvöll hins formlega regluverks sem felst í lögum og reglum samfélagsins. En óskráðu reglurnar, hefðirnar og staðalmyndirnar eru enn hindrun á svo margan hátt. Samkvæmt þeim óskráðu reglum eru karlar enn í forréttindastöðu í íslensku samfélagi. Ekkert endilega af því þeir byggja víggirðingar um forréttindi sín, heldur fyrst og fremst vegna þess að við öll, ómeðvitað höfum dregið línu í sandinn um ýmis gildi sem e...
Nú eru 10 ár síðan lög um menntun og ráðningu kennara allra skólastiga (87/2008) tóku gildi. Í 21. grein laganna er beinlínis gert ráð fyrir að útgefin leyfisbréf til kennslu verði sveigjanleg á milli skólastiga. Þannig segir í lögunum að leikskólakennarar fái leyfisbréf til kennslu í yngstu bekkjum grunnskólans og framhaldsskólakennarar fái leyfisbréf til kennslu í unglingadeildum. Grunnskólakennarar eiga svo að fá heimild til kennslu elstu nemendum leikskólans og grunnáfanga framhaldsskólanna. Svona eru lögin. Þrátt fyrir það er útgáfa leyfisbréfa óbreytt frá því fyrir gildistöku menntalaganna 2008 og veita þau ekkert svigrúm til kennslu þvert á skólastig. Það er ekki boðlegt því lög ber að virða. Kennaraskortur blasir við í gr...
Sjötti júní var sérlegur gleðidagur í menntamálum hér á landi. Þá voru afhentar, við hátíðlega athöfn, viðurkenningar til framúrskarandi kennara í hátíðarsal Háskóla Íslands. Gríðarlegur fjöldi hafði skilað inn tilnefningum um kennara sem með fagmennsku sinni og manngæsku höfðu markað spor í sálarlíf nemenda sinna fyrir lífstíð. Þetta var fallegur dagur og falleg athöfn. Áður en viðurkenningarnar voru veittar voru haldin nokkur stutt erindi um málefni barna og unglinga. Þar kom til dæmis í ljós að meginástæða þess dæmalausa árangurs sem orðið hefur í forvörnum hér á landi er virkari þátttaka foreldra í lífi barna sinna. Í öðru erindi var sagt frá nýsköpun í skólakerfinu. Sagt var frá börnum um allt land sem kennt hafði verið að grein...
Katarzyna Wozniewska er einn þeirra nemenda við Menntavísindasvið Háskóla Íslands sem kynnti meistaraverkefni sitt á dögunum. Hún ákvað að rannsaka nokkuð sem í raun er orðið að grundvallarspurningu í íslensku samfélagi. Sjálf átti hún von á barni með íslenskum manni og þar sem hún er pólsk að uppruna skipti það hana töluverðu máli að ígrunda það málumhverfi sem barnið skyldi alast upp í. Hún vill að barnið verði tvítyngt og tali bæði íslensku og pólsku. Í rannsókn hennar kom í ljós að viðhorf til tungumáls skiptir gríðarlega miklu máli við máltöku. Þess eru dæmi að foreldrar af erlendum uppruna ákveði hreinlega að kenna börnum sínum ekki hið erlenda mál af félagslegum ástæðum. Katarzyna benti á merkilega staðreynd í þessu samhengi. ...
Kæra sveitarstjórnarmanneskja! Mig langar að byrja á að óska þér til hamingju með kjörið og þakka þér fyrir að bjóða þig fram. Það er ekki sjálfgefið að fólk gefi kost á sér til ábyrgðarstarfa og þau verkefni sem þú hefur tekið að þér eru bæði stór og mikilvæg. Megi þér farnast sem best í starfi. Þú stendur frammi fyrir stórum áskorunum. Húsnæðismál, atvinnumál, skipulagsmál og umhverfismál eru nokkur þeirra mikilvægu verkefna sem brýnt er að sinnt verði af miklum krafti næstu árin. Mig langar samt að tala aðeins við þig um menntamál. Alla þessa öld hafa sveitarfélögin borið ábyrgð á stórum hluta menntakerfisins hér á landi. Þann tíma hefur margt breyst til batnaðar. Annað hefur gengið verr. Nú, þegar þú tekur þér sæti í stjó...
Lilja Alfreðsdóttir menntamálaráðherra skrifaði færslu á fésbókina þar sem hún brást við áskorun um að skýra afstöðu sína til kröfu grunnskólakennara (sem enn eru samningslausir) um bætt kjör. Færslan er svona í heild sinni: Í máli hennar kemur fram að grunnskólakennarar og sveitarfélögin verði að ná góðum samningum og skapa verði sátt. Þá sé nauðsynlegt að kjör kennara séu samkeppnisfær hvort sem miðað er við sérfræðinga á opinberum eða almennum markaði. Það er gott að menntamálaráðherra skuli taka virkan þátt í umræðu um þessi mál. Sagan hefur sýnt okkur að það er ekki sjálfgefið. Þá undirstrika orð Lilju nokkuð skýrt þann ásetning að hér á landi þurfi að byggja upp öfluga stétt vel menntaðs fagfólks við kennslu. Það verðu...
Nú líður að lokum skólaársins og styttist í skólaslit. Þeim fylgir alltaf ákveðin tilhlökkun í skólastarfi. Þá er ákveðnum áfanga náð um leið og hugsun margra og verkefni eru farin að snúast um skipulag næsta skólaárs. Svona er starf skólastjórnenda fjölbreytt og krefjandi, alltaf nýjar áskoranir. Á þessu vori bregður svo við að skólastjórnendur eru farnir að finna áþreifanlega fyrir þeirri vöntun á kennurum með leyfisbréf sem hefur verið fyrirséð um nokkurt skeið og áhyggjuefni hvernig manna á suma skóla á komandi hausti. Þetta á ekki síður við um lausar stöður stjórnenda sem freista ekki reyndra kennara í dag, bæði vegna launa og starfsumhverfis stjórnenda. Þá er það mjög alvarlegt mál að dæmi eru um stjórnendur sem ákveðið hafa að...
Menntamálaráðherra virðist ósammála grunnskólakennurum um að hækka þurfi laun þeirra verulega ef marka má fréttir í gærkvöldi. Í öllu falli virðist ráðherrann ósammála því að stórsókn í menntamálum sé marklítil án aðgerða til að bæta kjörin. Ég held að nauðsynlegt sé að menntamálaráðherra skýri afstöðu sína betur. Ég man ekki betur en að ráðherrann hafi sjálfur kallað eftir þjóðarsótt um bætt kjör kennara. Þess vegna hryggir það mig að sjá yfirlýsingu frá forystu grunnskólakennara um hið sama mætt með þessum hætti. Þjóð, sem upp úr aldamótum stóð ekki frammi fyrir neinum fyrirsjáanlegum kennaraskorti, horfir nú fram á það að meira en helmingur menntaðra grunnskólakennara getur ekki hugsað sér að vinna í grunnskólum, fjöldamargir aðri...
Þegar við stofnuðum Félag stjórnenda leikskóla og ég var kosinn formaður var ég alveg með það á hreinu að starfskraftar mínir myndu nýtast til valdeflingar stéttarinnar og leikskólastarfs almennt. Ég held ég hafi haldið að við myndum í krafti mikilvægi okkar vera falið að stjórna landinu. Loksins myndu rekstraraðilar skilja mikilvægi okkar og kjarasamningarnir, maður lifandi. Nú yrði þetta almennilegt. Ég efast stundum um að það hafi verið nokkurt gagn í mér. En þegar ég fór að taka til í tölvunni minni, hef verið að því mánuðum saman án árangurs af því að það er svo margt sem rifjast upp, sé ég að það er svo margt að skoða þannig að eitthvað hefur nú verið gert þó að draumarnir hafi verið stærri en árangurinn. Kreppan var reynda...
Margt er kennurum vitlausara en að lesa hundrað ára gamlar greinar um skólamál. Það getum við auðveldlega gert því Landsbókasafn Íslands hefur gert þær margar aðgengilegar á vef sínum. Prentmáli síðustu aldar hefur að verulegu leyti verið bjargað. Við slíkan lestur áttar maður sig fljótt á því að það sem hugsað er um menntamál í dag er, í öllum meginatriðum, það sama og hugsað var fyrir heilli öld. „Það er auðvitað, að blaðið mun af fremsta megni styðja að umbótum að kjörum kennara. Það er einhver allra brýnasta nauðsynin. En kennurum má ekki heldur gleymast það, hverjar skyldur þeir hafa tekið á sig með því einu að gefa kost á sér í kennslu. Kjörin eru ill. En kennslan má ekki fara eftir kaupinu.“ Þetta skrifaði Jón Þórarinsson ...
John Steinbeck skrifaði einu sinni: „Það er alkunna að vandamál sem óleysanleg voru að kvöldi leysast farsællega að morgni eftir að nefnd svefnsins hefur tekið þau til meðferðar.“ Svefn er vanmetinn. Hann er ekki andstæða þess að lifa, hann er ein (og mjög mikilvæg) mynd þess. Ef upphaf skóladags miðaði við algengustu svefnþarfir barna væru yngri börn að hefja störf milli hálf níu og níu, unglingar myndu byrja um miðjan morgun og framhaldsskólinn byrjaði ekki fyrr en ellefu, hálf tólf. Þessi munur stafar af náttúrulegri dægursveiflu líkamans. Þetta, og fleira, var til umræðu í erindi Ernu Sifjar Arnardóttur í hádegisfundaröð Háskóla Íslands um aðstæður barna og ungmenna í íslensku samfélagi. Börn og fullorðnir bregðast ekki eins ...
Síðustu 100 ár hafa mikilvægar framfarir orðið á íslenskum vinnumarkaði. Flestar þeirra eða allar hafa orðið fyrir tilstilli verkalýðshreyfingarinnar. Stéttarfélögin sinna ráðgjöf og semja um laun og önnur starfskjör og gæta hagsmuna félagsfólks síns á vinnumarkaði með almennri réttindavörslu. Fjölmargar úrbætur sem nú þykja sjálfsagðar hafa verið gerðar á íslensku vinnuumhverfi fyrir tilstilli verkalýðshreyfingarinnar. Sem dæmi má nefna almannatryggingakerfið, samningsrétt, uppsagnarfrest, fæðingarorlof, vinnuvernd og orlofsrétt. Eins má nefna að árið 1957 varð Ísland fyrst Norðurlandanna til að binda jafnrétti í lög og afnema sérlega launataxta kvenna. Alþjóðlegur baráttudagur launafólks ber í ár yfirskriftina: Sterkari saman. Það ...
„Það er erfitt að blómstra ef maður hefur ekki umhverfi.“ Þannig komst ung móðir að orði í rannsókn sem Sigrún Harðardóttir, lektor í félagsráðgjöf, kynnti í erindi á dögunum. Hin unga móðir var ein af fimm konum í svipaðri stöðu sem sögðu frá reynslu sinni af menntakerfinu. Þær höfðu allar alist upp við fátækt og mikla erfiðleika – og þær höfðu allar horft til skólans í leit að aðstoð og stuðningi. En þær urðu flestar fyrir vonbrigðum. Í stað stuðnings mættu þeim fordómar og einelti. Þær hættu að treysta fólki og skólagangan varð endaslepp. Þetta vantraust ristir enn í dag djúpt í sálir þeirra. Þær umvefja sín eigin börn hlýju og reyna að vernda þau og gæta þeirra. Rótgróna vantraustið verður þó til þess að þær treysta fáum og alls ekki...
Það er flókið að skilgreina tilgang menntunar. Ein skilgreining, sem ég held að heilmikið vit sé í, er að segja að menntun felist í að kenna fólki að grípa tækifæri. Menntuð manneskja fær lykla að heiminum. Hún getur hagnýtt sér orku vindsins, afla sjávarins og tækifærin í mannlífinu. Íslendingar hafa auðvitað alltaf verið menntuð þjóð. Það var eina leiðin til að lifa af, oft við mjög erfiðar aðstæður. En lífið snýst ekki um það eitt að komast af. Lífið snýst líka um að skapa. Sköpun fylgja ný tækifæri. Þjóð sem finnur fisk í sjó öðlast meiri farsæld með því að fara sér hægt í veiðunum en með græðgi og ofveiði. Þjóð sem heimsótt er af mörgum ferðamönnum öðlast meiri farsæld ef hún sinnir þeim vel og af gestrisni en með okri og ágirnd. ...
Vegna umfjöllunar Morgunblaðsins um innanfélagsdeilur Kennarasambands Íslands í tengslum við Vísindasjóð framhaldsskólakennara vil ég koma eftirfarandi á framfæri. Fjárreiður Kennarasambands Íslands eru endurskoðaðar árlega af löggiltum endurskoðendum. Bókhald félagsins er fært samkvæmt ítrustu kröfum um gegnsæi og skýrleika. Fyrrverandi stjórnarmenn Vísindasjóðs framhaldsskólakennara hafa staðið í persónulegum deilum við Kennarasambandið í nær áratug. Alls kyns ágreiningsefni hafa verið dregin upp úr hattinum á þeim tíma. Þessir einstaklingar hafa stefnt Kennarasambandinu fyrir ýmsar sakir ávallt án árangurs. Tugum milljóna hefur verið eytt úr sjóðum félagsmanna í málarekstur sem engu hefur skilað þar sem kærendur hafa tapað...
Í dag er Dagur leikskólans haldinn hátíðlegur um land allt. Þetta er í ellefta skipti sem haldið er upp á daginn en 6. febrúar er merkilegur dagur í leikskólasögu þjóðarinnar því á þessum degi árið 1950 stofnuðu frumkvöðlar leikskólakennara fyrstu samtök sín. Það vita allir að þessir frumkvöðlar voru hetjur síns tíma sem báru hag barna í brjósti og vildu leggja sitt að mörkum til að veita þeim þá gæðamenntun í gegnum leik sem þau eiga skilið. Kyndlum þessara hugsjóna hafa margir tekið við og haldið á lofti síðan. Leikskólastigið er ríkt af einstaklingum sem brenna fyrir hugsjónir sínar og vinna markvisst að þeim. Áskoranir leikskólastigsins eru margar. Sú stærsta snýr að nýliðun stéttarinnar og er verkefni sem er hvað mest aðkallandi...
Árið 1998 voru 40,3% leikskólabarna hér á landi að meðaltali átta tíma eða lengur í leikskóla, en árið 2016 var meðaltalshlutfallið komið í 87,3%. Skýrsla Efnahags- og framfarastofnunar Evrópu (OECD) frá 2016 vitnar um met Íslendinga í dvalartíma leikskólabarna í leikskólum, bæði í dagafjölda og klukkutímum. Hér á landi er næstum því þrefalt algengara að börn á leikskólaaldri fái tauga- og geðlyf en í Noregi, Danmörku og Svíþjóð. Er það svona sem við viljum búa að börnunum okkar? Samvera barns með foreldrum sínum sem eyðir þetta löngum tíma í leikskóla er lítil og væntanlega bitnar þreyta barnsins og annarra í fjölskyldunni á gæðum samverunnar. Lífið er núna. Við eigum að njóta barnanna okkar á meðan þau eru lítil. Ekkert er ...
Kennarasamband Íslands (KÍ) er ekki aðili að rammasamkomulagi um launaþróun eins og flestir aðrir aðilar vinnumarkaðarins. Það á sér meðal annars þá eðlilegu skýringu að þegar núllstaða þess samkomulags var valin haustið 2013 var launastaða kennara með versta móti. Á þeim tíma voru til dæmis meðaldagvinnulaun félagsmanna Kennarasambands Íslands í framhaldsskólunum um 16% lægri en annarra sérfræðinga hjá ríkinu. Kennarasamband Íslands reyndi ítrekað að hafa áhrif á þennan viðmiðunarreit án árangurs. Og þess vegna afþakkaði forysta KÍ þátttöku í rammanum, oft kenndum við SALEK. Skoðum aðeins söguna. Launagögn fjármálaráðuneytisins frá árinu 2006 sýna að það ár voru laun framhaldsskólakennara 6% lægri en laun annarra sérfræðinga hjá rík...
Í fyrsta skipti í sögu Félags grunnskólakennara gefst þér kostur á að kjósa þér talsmann. Fram að þessu hefur formaður Félags grunnskólakennara verið kosinn fulltrúakosningu á þingi félagsins, síðast árið 2004. Þessar kosningar eru þannig frumraun félagsins í lýðræðislegum kosningum allra félagsmanna um forystu félagsins. Í því samhengi vakna ýmsar spurningar hjá mér, sem frambjóðanda til formennsku fyrir félagið. Til þess að lýðræðið virki eins og því er ætlað að gera er nauðsynlegt að þeir sem eiga að taka afstöðu til þeirra málefna sem kosið er um hverju sinni hafi sem bestar og áreiðanlegastar upplýsingar að byggja á. Þess vegna er brýnt að velta því fyrir sér hvernig best sé að koma upplýsingum til ykkar. Hvernig er best að koma því...
Sem ung stúlka austur á landi varð ég ekki mikið vör við ójafnræði kynjanna, í það minnsta gerði ég mér ekki endilega grein fyrir því. Ég lék mér við stráka sem jafningja, ég beitti, ég vann í fiski, ég fór á sjó, eins og bræður mínir. Ég fékk lægri laun en tveir þeirra af því ég var yngri, en ég fékk líka hærri laun en yngri bróðir minn. Þegar ég hugsa til baka virðist þetta ekki hafa verið svo einfalt. Undir niðri kraumaði rótgróin kynbundin mismunun. Ég flakaði til að mynda aldrei fisk. Minningin úr blautvinnslusal harðfiskverkunarinnar eru karlarnir sem standa við fiskikarið og keppast við að skvetta slorinu í allar áttir, því hraðari handtök, því betra. Ég, mamma og aðrar konur sem stundum unnu þar vorum að dunda okkur við að tína o...