is / en / dk

16. Maí 2017

Hún er áhugaverð þversögnin sem birtist í annars vegar orðum og hins vegar gjörðum núverandi stjórnvalda þegar kemur að menntamálum. Orðin eru eitthvað á þá vegu að bæta þurfi samkeppnishæfi þjóðarinnar með því að tryggja landsmönnum eins góða menntun og mögulegt er. Styðja þurfi við bakið á skólum, kennurum og nemendum og tryggja að í kennslu veljist sem allra bestir starfsmenn. Með því sé horft til framtíðar og fjárfest í þekkingu öllum til hagsbóta. Aðeins þannig sé hægt að tryggja að Ísland og Íslendingar skari fram úr á öllum þeim sviðum sem raun ber vitni. Enda viljum við enga afturför – heldur þarf að bæta í og gera betur en nokkru sinni fyrr. Falleg orð sem hljóma skynsamlega og erfitt er að andmæla.

En gjörðirnar eru allt aðrar
Síðustu vikur og mánuði hafa forsvarsmenn háskólanna stigið fram til að benda á að miðað við þá fjármuni sem stjórnvöld ætla í rekstur skólanna á næstu árum þurfi að draga saman seglin, minnka námsframboð, skerða þjónustu og draga úr kennslu. Allt þetta þýði aðeins eitt – skólarnir verða verri en áður þar sem þeir verða að skerða þjónustu. Þvert á það sem talað er um að eigi að gera. Í framhaldsskólanum á að nýta fjárhagslegan ávinning af styttingu náms til stúdentsprófs um eitt ár einhvers staðar allt annars staðar en í skólunum sjálfum. Þetta er gert þvert á fyrri yfirlýsingar. Af þessum völdum þurfa framhaldsskólarnir að halda áfram að spara á næstu árum, eins og þeir hafa verið neyddir til að gera síðustu áratugi. Engin áform virðast heldur uppi um að leggja til hliðar þá stefnu að takmarka aðgengi 25 ára og eldri að námi í framhaldsskólum landsins.

Ef horft er til skólakerfisins í heild þá er beðið eftir að stjórnvöld bregðist við skýrslu Ríkisendurskoðunar, sem staðfestir enn einu sinni viðvarandi kennaraskort í leikskólunum og yfirvofandi kennaraskort í grunn- og framhaldsskólum. Þar kemur fram svart á hvítu að aðsókn að kennaranámi hefur dregist svo mikið saman síðustu ár að í óefni stefnir. Tíminn til að bregðast við vandanum er núna, en ekki þegar hann er orðinn ennþá stærri. En æpandi þögnin um málið frá yfirvöldum menntamála hjá ríki og sveitarfélögum blæs manni því miður ekki bjartsýni í brjóst um að vandinn verði leystur. Þegar málið var rætt á nýafstöðnum ársfundi KÍ lagði borgarstjóri höfuðáherslu á að bæta ímynd kennarastéttarinnar. Þannig mætti fjölga nemendum í kennaranámi. Menntamálaráðherra líkti vandanum við hvert annað verk sem menn þyrftu að einhenda sér í að leysa. Því verki kviði hann ekki, málin hefðu „slumpast“ fram að þessu og myndu eflaust gera það áfram. Ábendingum mínum og annarra kennara í salnum, um að lykilverkefni til að snúa þróuninni við væri að bæta kjör og starfsaðstæður kennara, var tekið fálega.

Þó það hafi ekki komið fram í orðum ráðherra og borgarstjóra á ársfundi KÍ er í opinberri umræðu bent ítrekað á að kennarar hafi síðustu misseri notið kjarabóta langt umfram aðrar stéttir. Í framhaldi er gefið í skyn að nú sé komið að öðrum hópum. Með öðrum orðum – kennarar hafi fengið nóg og laun þeirra séu komin á „sinn stað“ þegar þau eru borin saman við aðrar stéttir. Þar birtist þversögnin í þeirri staðreynd að á sama tíma eru kennarar notaðir sem dæmi um vel menntaðan hóp sem býr á mörkum fátæktar, því séu þeir ekki vel giftir dugi laun þeirra ekki til sómasamlegrar framfærslu í landi sem leggur alla þessa áherslu á mikilvægi menntunar. 

Vissulega hafa kjörin batnað og það talsvert síðustu árin en þar eru kennarar ekki komir á neina endastöð. Halda þarf þeirri vegferð áfram að hækka laun þeirra sérstaklega og við hjá KÍ erum ekkert hrædd við að segja það hvar og hvenær sem er. Rökin fyrir því eru einföld. Kennarar eiga að vera vel launaðir, starfið á að vera eftirsótt og vinnuaðstæðurnar góðar. Þar til þeim markmiðum er náð höldum við baráttu okkar áfram. Á öllum þeim árum sem ég hef starfað fyrir Kennarasambandið hefur enginn mótmælt því að kennarastarfið sé mikilvægt, eða að kjör kennara eigi að vera betri en þau eru. Engu að síður hefur þurft að sækja launahækkanir kennara síðustu misseri af hörku, því þó talað sé fjálglega um að vandinn sé til staðar skortir verulega á að því fylgi aðgerðir.

Við kennarar höfum fyrir löngu fengið nóg af innantómum orðum. Nú er kominn tími til að efna loforð og styðja við bakið á skólakerfinu og þar með menntun í landinu. Kominn er tími til að skapa sátt um kennarastarfið og skólana. Ég fullyrði að taki stjórnvöld á sig rögg og setji menntun í forgang verði fáir til að mótmæla. Látum ekki orðin og loforðin vera innantóm og ódýr. 

Þórður Árni Hjaltested, formaður Kennarasambands Íslands

Grein Þórðar birtist í Skólavörðunni, 1. tbl. 2017.


 

Tengt efni