Veikindaréttur
Veikindaréttur og fleira
Fyrirspurnir um veikindarétt má senda á launafulltrúa KÍ, Ingibjörgu Úlfarsdóttur, ingibjorg hjá ki.is.
Veikindaréttur miðast við starfsaldur og verður mest 360 dagar eftir 18 ár í starfi. Við mat á ávinnslurétti starfsmanns skal auk þjónustualdurs hjá viðkomandi launagreiðanda einnig telja þjónustualdur hjá stofnunum ríkis, sveitarfélögum og sjálfseignarstofnunum sem kostaðar eru að meirihluta til af almannafé. Veikindaréttur flyst með starfsmanni milli sveitarfélaga. Til að geta flutt veikindarétt með sér þarf starfsmaður að hafa unnið einhvern tíma í 12 mánuði samfellt hjá sama vinnuveitanda. Á fyrstu 3 mánuðum samfelldrar ráðningar skal þó fyrri þjónustualdur ekki metinn nema að viðkomandi starfsmaður hafi samfelldan þjónustualdur hjá fyrri launagreiðendum í 12 mánuði eða meira.
Starfsmaður sem ráðinn er til starfa á mánaðarlaunum í a.m.k. 2 mánuði, skal halda launum svo lengi sem veikindadagar hans, taldir í almanaksdögum, verða ekki fleiri á hverjum 12 mánuðum en hér segir:
Veikindaréttur - fjöldi daga
|
Starfstími
|
Fjöldi daga
|
Við framantalinn rétt bætist auk þess réttur til mánaðarlauna í 13 vikur eða 91 dag ef óvinnufærni stafar af vinnuslysi eða atvinnusjúkdómi. Við þessi laun bætast ekki greiðslur vegna yfirvinnu.
|
Starfstími
|
Fjöldi daga
|
Allir dagar telja í veikindum
Ef starfsmaður er veikur í hálfan dag telst það sem 1 veikindadagur og þá skiptir ekki máli hvort starfsmaður er í hlutastarfi eða ekki. Sama á við ef starfsmaður er með 50% vottorð og 50% í starfi. Ef starfsmaður fullnýtir veikindarétt sinn í hlutaveikindum, kviknar ekki réttur fyrir ónýttan hluta nema starfsmaður verði veikur að fullu.
Veikindaréttur - laun
Laun í veikindum eru þó ekki greidd lengur en ráðningu er ætlað að standa nema þegar um vinnuslys er að ræða þá heldur starfsmaður greiðslum þar til hann telst vinnufær eða hann tæmir rétt sinn til launa hvort sem fyrr næst. Auk mánaðarlauna greiðast í veikindum föst yfirvinna og meðaltal tilfallandi yfirvinnu. Í veikindum kennara skal greiða samkvæmt þeirri stundaskrá sem í gildi er eða síðast gilti miðað við upphaf veikinda hans. Ný vinnuskýrsla er ekki undirrituð fyrr en starfsmaður kemur til starfa á ný.
Ef starfsmaður fullnýtir veikindarétt sinn á hann rétt á sækja um sjúkradagpeninga til Sjúkrasjóðs KÍ.
Veikindi að hluta
Starfsmaður getur að læknisráði og með leyfi yfirmanns unnið skert starf, t.d. 50% starf og 50% veikindi og er greiðsla veikindalauna m.v. það starfshlutfall sem vantar á að hann vinni fullt starf. Taki viðkomandi starfsmaður að sér meiri vinnu en vottorð læknis gerir ráð fyrir er litið svo á að hann sé vinnufær að stærri hluta en talið var og taki því veikindalaun að því sem nemur minni hluta allt að fullum dagvinnulaunum.
Hver dagur í veikindum telst sem 1 veikindadagur þó starfsmaður sé með 50% vottorð og 50% í starfi. Ef starfsmaður fullnýtir veikindarétt sinn í hlutaveikindum, kviknar ekki réttur fyrir ónýttan hluta nema starfsmaður verði veikur að fullu.
Veikindi barna yngri en 13 ára
Foreldri barns yngra en 13 ára á rétt á að vera frá vinnu í samtals 12 vinnudaga (96 vinnuskyldustundir m.v. fullt starf) á hverju almanaksári, og endurnýjast sá réttur um hver áramót. Ekki er nauðsynlegt að taka þessa daga út í heilum dögum heldur má taka út hálfa daga eða jafnvel nýta nokkrar klukkustundir í senn.
Slys á vinnustað
Ef slys verður á vinnustað skal launagreiðandi greiða öll útgjöld sem starfsmaður hefur orðið fyrir og slysatryggingar almannatrygginga bæta ekki. Þetta getur verið kostnaður t.d. vegna læknisheimsóknar, vottorða, sjúkraþjálfunar o.þ.h.
Vottorð
Ef starfsmaður verður óvinnufær vegna veikinda eða slyss, skal hann þegar tilkynna það yfirmanni sínum sem ákveður hvort læknisvottorðs skuli krafist og hvort það skuli vera frá trúnaðarlækni hlutaðeigandi stofnunar. Ef starfsmaður er óvinnufær vegna veikinda eða slyss um langan tíma, verður viðkomandi að endurnýja læknisvottorð sitt eftir nánari ákvörðun yfirmanns en þó ekki sjaldnar en mánaðarlega.
Yfirmaður getur krafist vottorðs hvenær sem er, ef þörf þykir á og skiptir þá ekki máli hvort heldur er, skammtíma eða langtímaveikindi. Skylt er starfsmanni sem er óvinnufær vegna veikinda eða slyss að gangast undir hverja þá venjulega og viðurkennda læknisrannsókn sem trúnaðarlæknir kann að telja nauðsynlega til þess að skorið verði úr um hvort forföll séu lögmæt. Starfsmaður þarf ekki að gefa yfirmanni nákvæma lýsingu á veikindum sínum en yfirmaður getur nýtt sér rétt sinn til að senda starfsmann til trúnaðarlæknis og fá vottorð sé talin þörf á því.
Endurgreiða skal starfsmanni gjald vegna læknisvottorða sem krafist er af vinnuveitanda og sama gildir um viðtal hjá lækni vegna öflunar vottorðs.
Starfshæfnisvottorð
Þegar starfsmaður hefur verið óvinnufær vegna veikinda eða slysa samfellt í 1 mánuð ber honum að skila svokölluðu starfshæfnisvottorði þegar hann hefur störf á ný. Starfsmaður má ekki hefja störf án þess að læknir votti að heilsa hans leyfi og heimilt er að krefjast vottorðs trúnaðarlæknis. Það er mjög mikilvægt að vinnuveitandi óski eftir starfshæfnisvottorði að loknum veikindum svo starfsmaður geti farið að ávinna sér veikindaréttinn að nýju. Óski vinnuveitandi ekki eftir því ber að líta svo að starfsmaður sé starfhæfur á ný.
Læknisheimsókn
Ef um almenna læknisheimsókn á vinnutíma er að ræða er ekkert í kjarasamningi sem tekur á því. Almennt getur fólk fengið leyfi til þess að fara til læknis án þess að það hafi einhverjar afleiðingar í för með sér líkt og að dregið sé af því 1 veikindadagur. Ef starfsmaður hefur vottorð frá lækni þá ætti viðkomandi að geta verið á launum vegna veikinda, þó svo að hann fari á vinnutíma.
Barnshafandi konur eiga rétt til nauðsynlegra fjarvista frá vinnu vegna mæðraskoðunar án frádráttar á föstum launum þurfi slík skoðun að fara fram í vinnutíma.
Uppsögn í veikindum
Veikindaréttur fellur niður við starfslok hvort heldur starfsmaður segir upp starfi eða honum er sagt upp störfum. Hafi starfsmanni borist uppsögn með venjulegum uppsagnarfresti en veikist eftir það greiðast laun ekki lengur en til loka ráðningartímans. Hafi veikindi hins vegar borið að áður en til uppsagnar kemur heldur starfsmaðurinn veikindarétti sínum þar til hann er vinnufær á ný eða veikindaréttur tæmdur. Vinnuveitanda er þar af leiðandi ekki mögulegt að skerða veikindarétt starfsmanns með uppsögn úr starfi. Mikilvægt er að leita upplýsinga hjá KÍ ef starfsmaður íhugar uppsögn vegna veikinda svo réttindum sé ekki fyrirgert með ótímabærri uppsögn.
Lausnarlaun
Þegar starfsmaður, segir starfi sínu lausu eða er leystur frá störfum vegna heilsubrests, varanlegrar óvinnufærni eða ef viðkomandi hefur tæmt veikindarétt og/eða haldið starfinu launalaust jafn lengi og veikindaréttur varði þá skulu honum greidd svokölluð lausnarlaun, þ.e.a.s. 3 mánaðarlaun. Þetta þýðir að ef starfsmaður hefur verið samfellt frá vinnu vegna veikinda eða slysa launalaust í jafnlangan tíma og þann tíma er hann átti rétt á að halda launum í veikindum má leysa hann frá störfum vegna heilsubrests. Starfsmanni er þá veitt lausn frá störfum enda votti læknir að hann sé varanlega óvinnufær og skal hann fá greidd svokölluð lausnarlaun sem eru föst laun í 3 mánuði.
Mikilvægt er að nýta fyrst rétt til sjúkradagpeninga hjá Sjúkrasjóði KÍ áður en lausnarlaun greiðast. Hægt er að sækja um sjúkradagpeninga hjá Sjúkrasjóði KÍ sem greiðir sjúkradagpeninga til sjóðfélaga sem eru í starfi en lenda tímabundið út af launaskrá eða verða fyrir skerðingu á launum vegna veikinda eða slysa. Þó skal það tekið fram að ekki er nauðsynlegt að nýta sér rétt sinn til að vera launalaus áður en til lausnarlauna kemur og starfsmaður getur því, ef læknir vottar farið á lausnarlaun í beinu framhaldi af veikindarétti.
Auk lausnarlauna þarf starfsmaður að fá uppgjör orlofslauna ef um uppsafnað sumarorlof er einnig að ræða.
Andlát
Ef látinn starfsmaður var í hjúskap, staðfestri samvist, skráðri sambúð eða sambúð sem að öðru leyti má jafna til hjúskapar í merkingu 44. gr. almannatryggingalaga nr. 117/1993 skal greiða föst laun í 3 mánuði. Að auki skal greiða laun, svo sem ella hefði verið gert, til loka andlátsmánaðar áður en laun (3 mánaða laun) koma til álita. Þetta á þó ekki við ef launagreiðslum hefur áður lokið, t.d. vegna þess að réttur til launa í veikindum var tæmdur sbr. lausnarlaun hér að ofan.
Greiða skal dánarbúi áunninn orlofsrétt látins starfsmanns.
Örorkulífeyrir
Ef starfsmaður missir starfsgetu vegna slyss eða veikinda sem leiðir til þess að hann verður óvinnufær, greiðir lífeyrissjóður viðkomandi örorkulífeyri. Starfsmaður getur því átt rétt á að sækja um örorkulífeyri til síns lífeyrissjóðs, annað hvort meðfram greiðslu sjúkradagpeninga og/eða þegar sjúkradagpeningatímabili lýkur. Barnalífeyrir er einnig greiddur börnum örorkulífeyrisþega.
Hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins eiga sjóðfélagar rétt til örorkulífeyris í A-deild sjóðsins, ef þeir þurfa að minnka við sig vinnu eða hætta störfum sökum örorku sem metin er 40% eða meira og áunnið hafa sér a.m.k. 2 stig. Nánari upplýsingar hér.
Sjóðfélagar í B-deild sem þurfa að minnka við sig vinnu eða hætta störfum sökum örorku sem metin er 10% eða meira eiga rétt á örorkulífeyri. Við mat á örorku er aðallega miðað við vanhæfni sjóðfélaga til að gegna starfi því er hann hefur gegnt og aðild hans að sjóðnum er tengd. Þrátt fyrir örorku á enginn rétt á örorkulífeyri meðan hann heldur fullum föstum launum fyrir starf það er hann gegndi, eða fær jafnhá laun fyrir annað starf. Nánari upplýsingar hér.
Fjárhæð örorkulífeyris úr B-deild sjóðsins reiknast á sama hátt og ellilífeyris nema að því leyti að örorkustigið er tekið inn í útreikninginn. Ef rekja má aðalorsök örorkunnar til starfsins skal þó reikna áunninn lífeyrisrétt eins og sjóðfélaginn hefði gegnt stöðu sinni til 65 ára aldurs.
Hjá Lífeyrissjóði starfsmanna sveitarfélaga á starfsmaður rétt til örorkulífeyris í A-deild og S-deild ef viðkomandi þarf að minnka við sig vinnu vegna örorku sem metin er a.m.k. 40% eða meira, hafi greitt lágmarksiðgjald til sjóðsins og orðið fyrir tekjuskerðingu vegna örorkunnar. Nánari upplýsingar hér.
Um upphæð örorkulífeyris fer samkvæmt reglum lífeyrissjóðanna.
Endurhæfingarlífeyrir
Tryggingastofnun ríkisins er heimilt er að greiða einstaklingum á aldrinum 18-67 ára endurhæfingarlífeyri í allt að 18 mánuði þegar ekki er ljóst hver starfshæfni verður til frambúðar í kjölfar sjúkdóma eða slysa. Áður en til mats á endurhæfingarlífeyri kemur þarf umsækjandi að hafa lokið áunnum rétti sínum til veikindalauna frá vinnuveitanda, sjúkradagpeningum frá sjúkrasjóði stéttarfélags og eiga ekki rétt á atvinnuleysisbótum. Meginskilyrði fyrir veitingu endurhæfingarlífeyris er að umsækjandi taki þátt í endurhæfingu með starfshæfni að markmiði. Tryggingastofnun metur hvort endurhæfingaráætlun telst fullnægjandi og hefur eftirlit með að henni sé framfylgt og önnur skilyrði uppfyllt.
Foreldragreiðslur
Hjá Tryggingastofnun ríkisins geta foreldrar sótt um greiðslur sem eru ætlaðar til mótvægis við tekjutap foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna. Um sameiginlegan rétt foreldra er að ræða til allt að 18 ára aldurs barns. Skilyrði fyrir greiðslum er að barn falli undir ákveðið sjúkdóms- eða fötlunarstig.
Veikindi í orlofi
Grunnskólakennarar: Nái grunnskólakennari ekki að nýta orlofsrétt sinn (24, 27eða 30 daga) á tímabilinu 15. júní til 15. ágúst telst það sem á vantar veikindi í orlofi.
Framhaldsskólakennarar: Sé framhaldsskólakennari veikur í sumarhléi svo nemi einum mánuði eða lengri tíma, skal það sem fram yfir er, skoðast veikindi í orlofi allt að fullum orlofstíma.
Leikskólakennarar: Veikist leikskólakennari í orlofi, telst sá tími, sem veikindum nemur, ekki til orlofs.
Tónlistarskólakennarar: Sé kennari veikur á tímabilinu 15. júní til 15. ágúst svo nemi einum mánuði eða lengri tíma, skal það, sem fram yfir er, skoðast veikindi í orlofi allt að fullum orlofstíma.
Stjórnendur allra skólastiga: Veikist stjórnandi í orlofi, telst sá tími, sem veikindum nemur, ekki til orlofs.
Veikindi skulu sönnuð með læknisvottorði.
Starfsmaður getur eingöngu átt inni daga vegna eigin veikinda í sumarorlofi en ekki vegna barna sinna.
Starfsmaður getur ekki átt daga inni vegna veikinda í jóla- og páskaleyfi.
Veikindi að hluta í sumarorlofi
Starfsmaður getur ekki talist að hálfu veikur og hálfu frískur í orlofi. Fari starfsmaður sem verið hefur í hlutaveikindum í frí telst það að fullu til orlofstöku nema að læknir votti að starfsmaður geti ekki notið orlofs en þá telst fríið að fullu til veikinda.
Hafi frí það sem starfsmaður tók verið metið sem orlofstaka og hann hefur ekki fulla starfsorku að loknu orlofi þykir rétt að halda orlofstímabilinu fyrir utan 12 mánaða viðmiðunartímann við talningu veikindadaga samkvæmt kjarasamningi.